Azerbaycan ile İsrail arasında Harop krizi: Kamikaze İHA'lar Hindistan üzerinden Ermenistan'a gitti

Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri'nin envanterinde yoğun olarak bulunan İsrail yapımı Harop, Bakü ile Tel Aviv arasında örtülü bir krize yol açtı. İşgal altındaki Karabağ topraklarını kurtarmak için Ekim-Kasım 2020 döneminde yürütülen operasyonlar sırasında Azerbaycan ordusunun sıklıkla kullandığı kamikaze İHA Harop'un bir süredir Ermenistan'a tedarik edildiği yönünde ciddi şüpheler ortaya çıktı. 

Yahudi basını, Erivan merkezli 'Davaro' adlı şirketin 'Dragonfly-3' adlı yeni bir kamikaze İHA tanıttığından bahisle, bu İHA'nın İsrail yapımı Harop'un özelliklerine çok benzediğine dikkat çekti. 

Kanat açıklığı 3 metre, maksimum kalkış ağırlığı 42 kilogram ve faydalı yük kapasitesi 5 kilogram civarında olan Dragonfly-3'ün bir saate kadar havada kalabildiği, saatte 126 kilometre hızla uçabildiği ve 120 kilometreye kadar operasyon menzili bulunduğu belirtiliyor. 

Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin "Hindistan'da Üret" (Make in India) olarak özetlenen stratejisi kapsamında Harop tipi İHA'lar İsrail dışında yıllardır Yeni Delhi'de de üretiliyor. Teknoloji transferini de içeren anlaşma kapsamında Harop üretimi için gerekli olan bileşenlerin tamamıyla Hint sanayisine kazandırıldığı belirtiliyor. 

İsrail'in Globes adlı yayın organına göre bazı savunma sanayii temsilcileri, Harop tasarım ve bileşenlerinin Hindistan kanalıyla Ermenistan'a aktarıldığına inanıyor. Haberde Azerbaycan'ın bunun sorumlusu olarak Tel Aviv'i gördüğü ve söz konusu durumdan derin endişe duyduğu kaydedildi. 

Kamikaze İHA'ların üreticisi İsrail Havacılık ve Uzay Sanayii (IAI) ise bu iddiayı reddeden bir açıklama yayınladı. İsrailli şirket, tüm uluslararası işbirliklerinin İsrail Savunma Bakanlığı ve Savunma İhracat Kontrol Ajansı tarafından yürütüldüğünü belirtti. 

Ermenistan'ın 'yerli üretim' diyerek lanse ettiği Dragonfly-3 ile İsrail'in Harop'u arasındaki benzerlikler ortadayken, IAI'nin sözkonusu iddiaları inkâr eden açıklaması inandırıcı bulunmuyor. 

Bakü basını, 'en iyi ihtimalle' Hindistan'ın kamikaze İHA teknolojisini İsrail izni olmaksızın Ermenistan'a aktardığını kaydediyor. İsrail gazetesi Jerusalem Post'a konuşan savunma uzmanı Joseph Epstein ise transferde Tel Aviv'in dahli bulunmadığını ileri sürüyor. Epstein, "Hindistan böyle bir teknolojiyi sızdırmış olsa bile Azerbaycan bunun İsrail'in kasıtlı bir hareketi olmadığını kesinlikle anlayacaktır. Zira Ermenistan'a askerî teknoloji transferi, Erivan'ın Tahran'la yakın ilişkileri göz önüne alındığında Bakü için olduğu kadar İsrail için de tehlikelidir" iddiasında bulundu. 

2022'den beri Ermenistan, Hindistan'dan pek çok askerî sistem tedarik etti. Pinaka adlı karadan karaya roket sistemlerinin yanında Akash adlı hava savunma sistemini Erivan'a gönderen Hindistan yönetimi, her fırsatta Azerbaycan çıkarlarına aykırı mesajlar veriyor. 

SKANDAL ORTAYA ÇIKTI, HİNDİSTAN YÖNETİMİ SESSİZ 

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Ermeni ordusunu Hindistan'la birlikte ABD ve Fransa'nın hızla silahlandırdığından bahsederek bu duruma pek çok kez tepki göstermiş ve bu yöndeki bir açıklamasında şunları söylemişti: 

"Ermenistan'ı uyarıyorum. Bu tehlikeli oyunlara bir son verin! Bir yandan barıştan bahsederken aynı anda yoğun biçimde silahlanıyorlar. Onlara silahları kim veriyor? Fransa ve diğer Azerbaycan düşmanı ülkeler... Peki bu silahlar niçin bedava veriliyor? Ne kadar uğraşırsanız uğraşın, hiçbir işe yaramayacak. Güney Kafkasya'yı artık rahat bırakın."

Hindistan'ın İsrail'den edindiği kamikaze İHA teknolojisini yine İsrail'in bilgisi ve onayıyla Ermenistan'a aktardığı iddia ediliyor. Harop ile Dragonfly arasındaki benzerliklerin basına yansıması ve bu durumun Bakü'yü rahatsız etmesiyle birlikte Tel Aviv inkâr politikasına yöneldi. 

Yeni Delhi'nin gelişmiş teknolojileri Ermenistan'a aktarmaya devam edip etmeyeceği meçhûl. Bir Hint heyetinin Erivan'ı ziyareti sırasında Dragonfly-3 İHA'yı incelemesiyle ilgili yayınlanmış raporlar ve bu yöndeki temaslara üst düzey katılımın ortaya çıkması, Hindistan-Ermenistan hattında teknoloji aktarım mekanizmasının işlediğini ortaya koyuyor. 

2020-2024 yılları arasında Hindistan, İsrailli savunma şirketlerinden 20 milyar dolarlık ürün satın aldı. Bu kabarık fatura, Yeni Delhi'yi İsrail'in en büyük stratejik müşterisi haline getiriyor. Türkiye ve Pakistan'ın nüfuz sahibi olduğu bölgelerde karşıt güçleri destekleyerek varlığını güçlendirmeye çalışan Narendra Modi yönetimi, Harop'a dair teknoloji transferi iddiaları karşısında sessizliğini koruyor. 

İKİ TARAF DA KRİZİ HASIRALTI ETMEYİ YEĞLİYOR 

Kafkasya'da hem Türk SİHA'ları hem de İsrail yapımı kamikaze İHA'larla askerî avantajını korumak isteyen Azerbaycan, Ermenistan'a karşı üstünlüğünü aşındırabilecek eylemleri dikkatle izliyor. Ancak son dönemde Bakü ile Tel Aviv arasında siber teknolojiler ve yapay zeka tedarik anlaşması yapılması, aynı zamanda Azerbaycan devlet petrol şirketi SOCAR'a İsrail tarafından Akdeniz sularında doğalgaz arama lisansı verilmesi gibi faktörler, Erivan'a teknoloji transferinin yarattığı gerginliklerin üzerini örtmek için gerekli motivasyonu sağlıyor. 

İsrail medyasına konuşan üst düzey bir Azerbaycan kaynağı, Dragonfly İHA'sında İsrail parmağı iddiasını reddederek şunları söylüyor: 

"Azerbaycan, dünyadaki en gelişmiş İsrail sistemlerinden bazılarını kullanıyor ve teknoloji yayılımının nasıl işlediğini çok iyi biliyor. Bakü, İsrail'in bu yeteneği Ermenistan'a hediye etmediğini biliyor. Aksini iddia edenler, ortada olmayan bir sürtüşme yaratmaya çalışanlardır."

Ancak isimsiz kaynağın bu açıklaması Ermenistan'a kamikaze İHA üretmesi için destek verildiği gerçeğini değiştirmiyor.

Nikol Paşinyan yönetiminin askerî harcamaları 2020'de 669 milyon dolardı. Bu rakam 2021'de 678 milyon dolara çıktı ve 2022'de 754 milyon dolara ulaştı. Savaş bütçesi 2023'te keskin bir artış göstererek 1,3 milyar dolar şeklinde gerçekleşti. Ermeniler 2024 yılında ise savunmaya 1,4 milyar dolar yatırdı. Silahlanma programına yoğun biçimde devam eden Erivan, 2025'te bu rakamı 1,7 milyar dolara yükseltti. Yaklaşık 20 milyar dolar millî geliri bulunan Ermenistan, topladığı vergilerin yüzde 8'den fazlasını silahlar için harcıyor.