Skandal iddia doğru çıktı: F-35'in burnunda radarı yok! Amerikan jetleri AESA radarı olmadan nasıl uçuyor?

Küresel savunma-havacılık gündemi eşine az rastlanır bir skandalla çalkalanıyor. Lockheed Martin şirketinin Amerikan Hava Kuvvetleri'ne F-35 jetlerini 'radarsız' teslim ettiği yönündeki iddialar doğru çıktı. İlk olarak 3 Şubat 2026 günü Defense Daily muhabiri Frank Wolfe'nin duyurduğu bilgi, F-35'lerin AESA radarsız olduğunun zımnen teyit edilmesiyle daha da ilgi çekici bir hâle büründü. 

F-35 Program Ofisi, TR-3 (Technology Refresh-3) güncellemesinin ardından Blok-4 yükseltmesinde yaşanan kronik sorunlar nedeniyle, uçakların Amerikan ordusuna radarsız olarak verildiğini resmî olarak kabul etmese de ifşaatı yalanlamadı. Kamuoyuna açık doğrulanmış bilgiler skandalın doğru olduğuna işaret ediyor. 

Defense Daily gazetesine konuşan bir kaynak, Pentagon'un 'burnunda radar bulunmayan uçaklar teslim aldığını' söyledi. Radarsız F-35 teslimatının Haziran 2025'te başladığı ve o tarihten beri ABD Hava Kuvvetleri'nin yükseltme paketi için Lockheed'e yolladığı tüm A modellerini kapsadığı belirtiliyor.

Amerikan yayın organı The War Zone'un konuya ilişkin sorusunu cevaplayan F-35 Program Ofisi Sözcüsü, "F-35 Lightning II uçakları, ABD Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri için gelişmiş APG-85 radarını barındıracak şekilde üretiliyor. Ancak bazı F-35 uçaklarının ilk konuşlandırılması, 2025'te teslimatına başlanan ve Eylül 2026'ya kadar devam edecek 17. parti için planlanıyor. Program güvenliği nedeniyle ek bilgiler açıklamaktan kaçınıyoruz" dedi.

Yeni AN/APG-85 radarı, maliyet artışı ve gecikmelerle boğuşan F-35'in tüm varyantlarına uygulanması planlanan Blok-4 yükseltme paketinin önemli bir unsuru. APG-85 radarını geliştiren Northrop Grumman şirketi yorum yapmaktan kaçınırken, jetlerin ana yüklenicisi Lockheed Martin de konu hakkında yorum yapmadı. 

Radarsız teslimat krizinden halihazırda APG-81 radarına sahip uçağı kullanan ABD harici ülkeler etkilenmedi. Northrop Grumman şirketinin APG-81'in yeni modeli APG-85 AESA radarlarını niçin yetiştiremediği netlik kazanmış değil. APG-85'in yeteneklerine ilişkin henüz net bir bilgi yok. Ancak daha önceki versiyonu APG-81 gibi sentetik açıklıklı haritalama ve SAR görüntüleme özelliklerine sahip olduğu biliniyor. 

Galyum nitrür (GaN) çip tabanlı APG-85'in bir önceki varyanta kıyasla daha gelişmiş elektronik harp kabiliyetine sahip olduğu iddia ediliyor. Boyutu itibariyle APG-81'den biraz daha büyük olduğu kaydedilen yeni AESA radar, F-35'in dahilî burun yuvasına sağlıklı biçimde entegre edilememiş olabilir. 

Temsilciler Meclisi'nin Cumhuriyetçi Virginia milletvekili Rob Wittman, uçağa APG-85 takmak için F-35 tasarımında bir miktar fiziksel değişiklik gerektiğini belirtmişti. Temsilciler Meclisi'nde Silahlı Kuvvetler Komitesi Başkan Yardımcılığı görevini sürdüren Wittman, geçtiğimiz günlerde verdiği röportajda şunları söyledi:

"Bölme duvarı konfigürasyonu çok önemli, çünkü her iki radar da birbirinden çok farklı. Unutmayın, bölge duvarı konfigürasyonu radarın diziye doğru yerleştirilmesine olanak tanır ve dizinin açısı radarın nasıl çalıştığı konusunda büyük fark yaratır. Ben her şeyden haberdarım ama uçağın teslimatı gizli bilgidir. F-35'lerin durumu hakkında konuşamam."

MEVCUT SORUN, LOCKHEED CEO'SUNUN MEKTUBUNDAKİ İFADELERLE ÖRTÜŞÜYOR

Yeni radar için ön gövde tasarımında değişikliğe gitmek gerektiği bilgisi geçtiğimiz haziran ayında Lockheed Martin CEO'su Jim Taiclet tarafından dönemin Hava Kuvvetleri Kurmay Başkanı General David Allvin'e yazılan ve Breaking Defense tarafından elde edilen mektuptaki ifadelerle de örtüşüyor. 

Taiclet'in o mektupta Allvin'e, "APG-85 ile ilgili olası gecikmelerin önüne geçebilmek için Lockheed, uçağın ön gövdesini, mevcut radar APG-81 veya yeni radar barındırabilecek şekilde yeniden tasarlamayı öneriyor. Yeni gövde tasarımı programın 20. parti üretiminde hizmete girebilir" demişti. 

F-35 uçaklarının 20. parti teslimatlarının 2028'de başlaması planlanıyor. Breaking Defense haberine göre Lockheed Martin CEO'su Taiclet, mektubunda ayrıca şunları yazmıştı: 

"Eğer yeni gövde tasarımının tüm diğer yurtdışı müşterilerin uçaklarına da uygulanması kararı alınırsa APG-81 radarlarına sahip uçaklarda da ortak bir yapıya sahip oluruz." 

Bu tartışmanın devam ettiği sırada ABD ve diğer 19 ülke ya F-35'in çeşitli varyantlarını kullanıyor yahut bunları edinme sürecinde bulunuyor. 

Amerikan ordusunun F-35'leri radarsız olarak kabul etmesinin ardında yatan gerçek etken şimdilik bilinmiyor. Defense Daily kaynağına göre, "Radar olmadan, uçuş sırasında uçağın dengesini sağlamak için burun kısmına ek ağırlık eklenmesi gerekiyordu. Radarsız F-35'ler veri bağlantılı ve APG-81 ile donatılmış diğer F-35'ler eşliğinde uçabildikleri sürece uçuyor."

Yani burnunda radarı bulunmayan F-35'ler, AESA radarlı diğer F-35'lerin yardımıyla önünü görebiliyor. Bir filodaki F-35'lerden birinde radar olduğu sürece, sözkonusu gruptaki diğer tüm uçaklar, Çok Fonksiyonlu Gelişmiş Veri Bağlantıları (MADL) aracılığıyla görüntüyü kendi ekranında görebiliyor. Bu nedenle, burnunda radar olmasa bile herhangi bir F-35, MADL iletim menzili içinde radarlı en az bir uçak bulunması halinde AESA radar verisinden mahrum kalmıyor. 

Radarsız jetlerin en azından acil bir senaryoda muharebeye gönderilmesi mümkün olsa da, bunu yapmak daha büyük riskleri beraberinde getiriyor. Diğer radar donanımlı jetlerle bağlantılı kalmak çok önemli olacağından, radarsız uçakların radarlı F-35'lerden uzaklaşması mümkün görünmediği için bu durumun taktik esnekliği sınırlamasına kesin gözüyle bakılıyor. 

AESA radarsız olsa da bir F-35, Link-16'dan gelen tüm verileri almaya devam edebiliyor. Ancak AESA radar, uçağın elektronik harp sisteminin belkemiği niteliğinde olduğu için en azından APG-81'in burun kısmında bulunmaması F-35'in güvenlik sorunlarına yenilerini ekliyor. 

UÇAKLARA YENİ ÖN GÖVDE VE YENİ RADAR BELİRSİZ BİR GELECEKTE

Mevcut tabloda Amerikan Hava Kuvvetleri'nin APG-85 hazır edilene yahut yeni tasarım ön gövde imâl edilip uçaklara uygulanabilir seviyeye ulaştırılıncaya kadar bir grup F-35'i radarsız olarak teslim almayı kabul ettiğini gösteriyor. Bu uçaklara radar yahut radarla birlikte yeni ön gövde yüklemesinin önümüzdeki dönemde yapılması bekleniyor. 

Blok-4 yükseltme paketi ve bunu desteklemek için gerekli donanım ve yazılım yenilemesini ifade eden TR-3 güncellemesi daha önce pek çok sorunla karşı karşıya kalmıştı. Yani F-35'in meselesi APG-85'le sınırlı değil. Eylül 2025'te, Kongre'nin denetim organı olan Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO), Blok-4 çalışmasının maliyetinin 6 milyar dolar arttığını ve en az 5 yıl geciktiğini belirten bir rapor yayınladı. Tüm bunlar 'güncelleme sürecinin hızlandırılması' yönündeki çabaya rağmen gerçekleşti. 

Blok-4 paketinin nihaî olarak ne zaman tamamlanacağı ve bu konfigürasyondaki F-35'lerin operasyona ne zaman hazır duruma geleceği belirsizliğini koruyor. APG-85 radarı ve elektronik harp güncellemelerinin ötesinde, Blok-4'ün AN/AAQ-37 Dağıtık Açıklık Sistemi (DAS) ve Elektro-Optik Hedefleme Sistemi (EOTS) sensörleri ile bir dizi veri işleme, navigasyon ve termal soğutma yeteneği içermesi bekleniyor.