Baykar Fas'ta SİHA fabrikası inşaatına başladı: TB2 ve AKINCI'nın yanında KEMANKEŞ iddiası

2021 yılında Baykar'a 19 adet Bayraktar TB2 siparişi vererek tercihini Türk SİHA'larından yana kullanan Afrika ülkesi Fas, uzun süredir tasarladığı fabrika projesinde mutlu sona nihayet ulaşıyor. Fas yönetiminin ülkeye yatırım konusunda 2024 sonlarında ikna ettiği Baykar şirketi, hem SİHA üretimi hem de bakım merkezi olarak işletilecek bir tesisin inşasına başladı. 

Baykar'ın Rabat merkezli ortaklık kurduğu Atlas Defence şirketi, Benslimane şehrinde bu iş için ayrılmış arazide tesis yapımını başlattı. Şirket aynı zamanda fabrikada çalışacak personel için ilana çıktı. Çok sayıda SİHA pilotu, mühendis ve uzman teknisyeni istihdam etmeye hazırlanan Baykar iştiraki Atlas Defence, gerekli eğitimlerin verilmesinin ardından bu ekibi Fas'taki fabrikada görevlendirecek. 

Fas ordusu, Bayraktar TB2'lerin ardından 2024 yılında iki filo AKINCI TİHA siparişi vermiş ve bu ülkeye teslimatlar 2025 yılı boyunca devam etmişti. Baykar Genel Müdürü Haluk Bayraktar, Kasım 2024'te Fas'ta düzenlenen Marakeş Havacılık Fuarı'nda Fas Ticaret Bakanı Ryad Mezzour ile görüşerek bir anlaşmaya varmış ve ülkeye SİHA fabrikası kurma sözü vermişti. 

Anlaşmanın Ocak 2025'te Resmî Gazete'de yayınlanmasının ardından yılın ilk çeyreğinde Atlas Defence, 2,5 milyar Fas Dirhemi (yaklaşık 275 milyon dolar) sermaye ile faaliyete başladı. Merkez ofisi Rabat'ta bulunan şirket şimdi Benslimane kentine kurulmakta olan SİHA fabrikasının organizasyonunu yürütüyor. 

İspanyol yayın organı Defensa'ya göre tesisin faaliyetleri ilk aşamada teknik destek, İHA/SİHA bakımı ve yedek parça üretimine odaklanacak. Daha sonra faaliyetler SİHA bileşenlerinin yerel imkânlarla üretimi ve araçların Afrika'da montajlanmasına evrilecek. Fas'taki yatırıma ilişkin İspanyollar şu yorumu yapıyor:

"Bu endüstriyel proje, Rabat'ın savunma yaklaşımında kademeli bir değişimi temsil ediyor; doğrudan satın alım seçeneğinden teknoloji transferine ve askerî sanayinin yerelleştirilmesine öncelik veren bir yaklaşım sergileniyor. Sözkonusu yatırımla birlikte Faslı uzmanlar aviyonik ve kontrol sistemleri gibi yüksek hassasiyetli mühendislik alanlarında eğitilecek. 

Bu faktör, sürdürülebilir yerel teknik uzmanlığın oluşturulmasına katkı sağlayacak ve mevcut filonun bakım/idamesi için yabancı tedarikçilere olan bağımlılık azalacak. Aynı zamanda ulusal operasyonel ihtiyaçlara uygun ekipman tasarımı da mümkün olacaktır. 

Baykar'ın Fas'taki Türk iştiraki, Türk insansız hava araçlarının Kuzey Afrika ve Sahel ülkelerinin çoğunda yaygın olarak bulunması nedeniyle bölgesel bir bakım merkezi haline gelebilir. Nitekim Fas'ta bu tesisin kurulması kararı, Fas Silahlı Kuvvetleri'nin son yıllarda Türk SİHA'larını envanterine katmasıyla doğrudan bağlantılı görünüyor. Envanterde artan SİHA varlığı, yerel bakım merkezine olan acil ihtiyacı doğurdu. 

Fas, Eylül 2021'den beri Bayraktar TB2'leri kullanıyor ve hassas bölgelerde gözetleme, keşif ve güvenlik görevleri için 2024 yazında bu SİHA'lara ek teslimatla yenilerini ekledi. Hava yeteneklerini daha da geliştirmek için Rabat, Şubat 2025'te AKINCI uzun menzilli SİHA'ların ilk partisini teslim aldı. AKINCI entegrasyonu ve tam operasyonel kapasite için gerekli teknik çalışmalar şu anda devam ediyor. 

İnsansız hava araçlarına yönelik artan küresel talebe yanıt olarak Baykar'ın Fas'taki iştirakinin kurulması, Türk şirketin uluslararası üretim ağını genişletme stratejisini yansıtıyor. Dahası bu yatırım, Fas'ın bölgesel savunma sanayii merkezi olma vizyonuyla da örtüşüyor. Geleceğe baktığımızda bu durum, diğer Afrika pazarlarına teknoloji ve ekipman ihracatı olasılığının önünü açarak ülkenin kıtasal askerî sanayi tedarik zincirlerindeki konumunu güçlendiriyor."

BAYKAR'IN AFRİKA'YA VURDUĞU MÜHÜR: ÜRÜNLER SADECE SİHA OLMAYABİLİR

Baykar'ın Fas'taki yatırım planını dünyaya ilk duyuran yayın organı Fransız Le Desk gazetesi olmuştu. Ocak 2025'te yayınladığı haberde Fransız gazete, "Türk Baykar şirketi, 2021 yılından beri insansız hava araçlarının müşterisi olan Fas'a fabrika kuracak. Baykar ile Fas arasındaki ittifak, tekrarlayan siparişlerin ardından kurulacak yeni tesisle bir üst seviyeye taşınıyor. Kurulacak tesiste SİHA üretim ve bakımı yapılacak" ifadelerini kullanmıştı. 

Le Desk'in iddiasına göre Faslılar, Baykar'dan sadece insansız hava aracı değil, kamikaze dron üretmesini de istedi. Kurulacak tesiste bu yönde bir yatırımın olup olmadığı meçhûl. Ancak söylentiler, Fas'taki tesiste Baykar destekli Skydagger firmasınca tasarlanmış kamikaze dronların üretilebileceği, hatta 'dolanan mühimmat' KEMANKEŞ'in de portföye eklenebileceği yönünde. 

Azerbaycan, Ukrayna ve Suudi Arabistan'da tesisler kuran Baykar, İtalyan Piaggio Aerospace şirketini satın almış, sonrasında savunma devi Leonardo ile birlikte LBA Systems adlı ortak bir girişim kurmuştu. Faaliyet sahasını dünya ölçeğinde genişleten şirket, Fas'ta inşasına başlanan tesisle Afrika'ya da önemli bir mühür vurmuş oldu. 

Uluslararası ölçekte tanınmış savunma yayını BulgarianMilitary, AKINCI TİHA'ları envanterine kattığı dönemde Fas'ın Baykar'la tesis anlaşmasına vardığı bilgisi üzerine şu yorumu yapmıştı:

"AKINCI teslimatı yalnızca bir satın alımdan daha fazlası; bu, Fas ile Türkiye arasında büyüyen askerî ortaklığın bir parçası ve bölgede güç dinamiklerini yeniden şekillendiriyor. Fas, yeni AKINCI TİHA filosuyla yalnızca hava kuvvetlerinin yeteneklerini artırmakla kalmıyor, aynı zamanda komşu güçlere giderek daha sofistike hale gelen savunma kabiliyetine dair bir sinyal gönderiyor. 

Ancak iş burada bitmiyor. Fas, Benslimane'deki yeni üretim tesisiyle savunma oyununu daha da ileri taşımaya hazırlanıyor. Son teknoloji SİHA'ları montajlayarak üretecek bu tesis, Fas'ın dron teknolojisini yerelleştirme çabalarında yeni bir aşamanın başlangıcına işaret edecek. Fabrikanın odak noktası, gelişmiş insansız hava araçları üretmek olacak."

Haluk Bayraktar, Kasım 2024'te Fas'ta düzenlenen Marakeş Havacılık Fuarı'nda Fas Ticaret Bakanı Ryad Mezzour ile görüşmüştü. 

GİZEMİNİ KORUYAN BİR HİKAYE: FAS ORDUSUNDA KORAL VAR

Baykar'ın Fas'ta tesis kurma hamlesi aslında bu ülkenin Türk savunma sanayiine olan yüksek ilgisinin bir sonucu. Fas ordusu, tank, zırhlı araç ve pek çok silah sisteminin modernizasyonu için geçtiğimiz yıldan beri ASELSAN'la temas yürütüyor. 2024 yılında Otokar firmasına 136 milyon dolar değerinde COBRA-2 siparişi veren Rabat yönetimi, Türk teknolojisiyle bağını -iddiaya göre- çok kritik bir satın alımla perçinledi. 

Londra merkezli yayın organı The Arab Weekly, Fas ordusunun ASELSAN yapımı elektronik harp sistemi KORAL'ı satın aldığını iddia etti. 2025'in ilk günlerinde yayınlanan bu iddia taraflarca doğrulanmadı ancak yayınlanan haberde şu ifadeler geniş ölçekte dikkat çekti:

"Türkiye ile Fas ortaklığı elektronik sistemler, akıllı çözümler ve insansız hava araçlarının üretiminde başarılı Türk uzmanlığından yararlanma fırsatı veriyor. Rabat özellikle ayrılıkçı Polisario Cephesi'ne karşı operasyonlarda Bayraktar TB2 insansız hava araçlarının başarısından sonra savunma envanterini genişletmeyi hedefliyor. Bu yolda, gelişmiş taarruz kabiliyetlerine sahip AKINCI insansız hava araçlarını satın alarak kabiliyetlerini artırdı. 

Fas ayrıca 2023-2024 yılları arasında KORAL elektronik harp sistemini satın almak için Türk şirketi ASELSAN'la 50,7 milyon dolarlık bir anlaşma imzaladı. Ayrıca yaklaşık 136 milyon dolar değerinde 200 adet Türk COBRA-2 zırhlı araç satın alındı. Türkiye, araçlarla ilgili yedek parça ve bakım ekipmanı tedarik edecek ve Fas Silahlı Kuvvetleri'ne eğitim hizmetleri sunacak. 

Özellikle ASELSAN'la ortaklık, iki ülkenin istikrarına hizmet eden ve ortak çıkarları geliştiren uzun vadeli stratejik ilişkiler kurmak için kaynak alışverişi yaratabilir. Ortak araştırma merkezleri ve laboratuvarlar gelişmiş projeler konusunda umut verici çalışmalar sergileyebilir."